Mấy ngày hôm nay chúng ta đang đón nhận rất nhiều thông tin xấu về địa chính trị tại trung đông, điều đó chắc ai cũng biết là gì nhưng đối với những người làm trong logistics và nhất là XNK thì đây là một tin vô cùng xấu chứ không thể gọi là xấu nữa ngoài những thứ ta đã biết như: Cước tàu tăng, Vận chuyển lâu hơn do xung đột có thể gây ảnh hưởng đến hàng hóa có hạn sử dụng ít, tạm ngựng hợp đồng vô thời hạn, giá dầu tăng. Nhưng còn nữa các doanh nghiệp XNK và doanh nghiệp logistics đang phải đối mặt với một loại phí mà ít ai nhắc tới nhưng lại cực kỳ có vai trò chiến lược đối vời các doanh nghiêp và hãng tàu trong thời điểm hiện tại. Đó là Phí rủi ro chiến tranh - War Risk Surcharge (WRS).

Có thể đã được nhắc tới nhưng có thể nhiều bạn vẫn chưa hiểu đúng bản chất thật sự của loại phí này. Vì sao xuất hiện?, vì sao phải có khi bất ổn địa chính trị ngày càng cao hơn?

Cùng mình tìm hiểu nhé mà bố cục như khái niệm và phân tích.

Rủi ro chiến tranh là gì?

Theo khái niệm của theo CONWARTIME 2013 được mình tổng lược lại và trình bày theo ý mình:

Theo Điều khoản (a)(ii) của BIMCO, rủi ro chiến tranh không chỉ đơn thuần là "tiếng súng nổ". Nó được hiểu rộng và bao quát hơn nhiều, bao gồm 4 khía cạnh chính:

1. Phạm vi các hành động (Hành vi nguy hiểm)

Không chỉ là chiến tranh giữa các quốc gia, rủi ro chiến tranh còn bao gồm:

• Xung đột nội bộ: Nội chiến, cách mạng, nổi loạn, bạo động dân sự.
• Hoạt động quân sự: Rải thủy lôi, các hoạt động của quân đội.
• Tội phạm trên biển: Cướp biển (Piracy), cướp có vũ khí, bắt giữ hoặc chiếm đoạt tàu.
• Hành vi thù địch: Khủng bố, phá hoại ác ý hoặc các lệnh phong tỏa cảng biển (dù là phong tỏa toàn bộ hay có chọn lọc theo cờ tàu/hàng hóa).

2. Trạng thái của rủi ro

Rủi ro không nhất thiết phải đang xảy ra. Điều khoản này bảo vệ chủ tàu dựa trên:

• Thực tế đang diễn ra (Actual).
• Nguy cơ bị đe dọa (Threatened).
• Các báo cáo về rủi ro (Reported).

Điểm mấu chốt: Rủi ro có thể đã tồn tại từ lúc ký hợp đồng hoặc phát sinh sau đó đều được tính.

3. Đối tượng bị đe dọa

Bất kỳ hành vi nào gây nguy hiểm hoặc có khả năng gây nguy hiểm cho:

• Con tàu (The Vessel).
• Hàng hóa (The Cargo).
• Thủy thủ đoàn (The Crew) và những người khác trên tàu.

4. Quyền quyết định (Yếu tố chủ quan hợp lý)

Đây là phần cực kỳ quan trọng về mặt pháp lý: Rủi ro chiến tranh được xác định dựa trên "Đánh giá hợp lý" (Reasonable judgment) của Thuyền trưởng và/hoặc Chủ tàu.

Họ có quyền từ chối đi vào vùng nguy hiểm mà không bị coi là vi phạm hợp đồng (không bị coi là lỗi lệch hướng - deviation).

Quy định thu phí rủi ro chiến tranh (WRS) như thế nào?

Có bao giờ bạn thắc mắc: Tại sao hãng tàu có quyền đòi thêm tiền giữa chừng? Tại sao họ có quyền bắt tàu đi vòng qua Mũi Hảo Vọng mà mình vẫn phải trả thêm cước? Câu trả lời không nằm ở sự 'độc quyền' của hãng tàu, mà nằm ở các điều khoản 'sinh tử' trong hợp đồng thuê tàu chuyến.

Cụ thể ở đây là VOYWAR 2013 của BIMCO. Hiểu rõ điều khoản này, bạn sẽ biết đâu là rủi ro mình phải gánh, và đâu là quyền lợi mình được bảo vệ. Cùng mình giải mã chi tiết ngay dưới đây.

1. Quyền hủy bỏ hợp đồng (Pre-loading Phase)

Theo Khoản (b), Chủ tàu sở hữu đặc quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng trước khi xếp hàng nếu khu vực dự kiến gặp rủi ro chiến tranh dựa trên "Đánh giá hợp lý" (Reasonable Judgment).

• Cơ chế thực thi: Chủ tàu không được hủy bỏ ngay lập tức. Họ có nghĩa vụ thông báo và dành cho Bên thuê tàu (Charterer) thời hạn 48 giờ để chỉ định một cảng an toàn thay thế.
• Hệ quả: Nếu sau 48 giờ Bên thuê tàu không đưa ra được phương án thay thế khả thi, hợp đồng sẽ bị hủy bỏ mà không phát sinh trách nhiệm bồi thường cho Chủ tàu.

2. Biến động lộ trình và Cách tính cước bổ sung (Transit Phase)

Đây là phần quan trọng nhất liên quan trực tiếp đến chi phí logistics. Khi hàng đã lên tàu nhưng tuyến đường trở nên nguy hiểm (Khoản c & d):

• Thay đổi cảng dỡ hàng: Nếu cảng đích mất an toàn, Chủ tàu có quyền yêu cầu Bên thuê tàu chỉ định cảng mới. Sau 48 giờ không có phản hồi, Chủ tàu được quyền dỡ hàng tại bất kỳ cảng an toàn nào (kể cả quay về cảng đi) và được coi là đã hoàn tất hợp đồng vận chuyển.
• Phụ phí quãng đường (Extra Distance): Nếu phải đi vòng để đảm bảo an toàn, Chủ tàu được hưởng thêm cước phí nếu quãng đường phát sinh vượt quá 100 dặm.
• Công thức tính cước bổ sung:

3. Nghĩa vụ tài chính và Phân bổ chi phí (Financial Obligations)

Khoản (e) quy định sự phân chia chi phí cực kỳ sòng phẳng nhằm bảo vệ dòng tiền của Chủ tàu:

• Phí bảo hiểm bổ sung (Additional Premium - AP): Chủ tàu chịu phí bảo hiểm cơ bản, nhưng mọi khoản phí phát sinh do đi vào vùng rủi ro chiến tranh sẽ do Bên thuê tàu hoàn trả.
• Tiền thưởng thủy thủ (Crew Bonus): Các khoản "phụ cấp nguy hiểm" cho thuyền viên cũng được chuyển giao trách nhiệm tài chính sang Bên thuê tàu.
• Thời hạn thanh toán: Bên thuê tàu phải thanh toán trong vòng 15 ngày kể từ khi nhận hóa đơn.

4. Đặc quyền tự do và Miễn trừ trách nhiệm (Liberty Clauses)

Khoản (f) và (j) thiết lập các "vùng xanh" pháp lý để bảo vệ Chủ tàu trước các khiếu nại về việc vi phạm hợp đồng:

• Tuân thủ mệnh lệnh (Compliance): Tàu được tự do tuân theo chỉ thị của Chính phủ quốc gia treo cờ hoặc các tổ chức siêu quốc gia (LHQ) mà không bị coi là vi phạm hành trình.
• Quy tắc Không-sai-lệch (Non-deviation): Mọi hành động thay đổi lộ trình, dỡ hàng tại cảng thay thế hoặc thay đổi thủy thủ đoàn theo điều khoản này không được coi là sự sai lệch (deviation). Điều này giúp Chủ tàu tránh được các khiếu nại về chậm trễ hàng hóa hoặc vi phạm nghĩa vụ vận chuyển.

Khái niệm về chi phí rủi ro chiến tranh – WRS:

War Risk Surcharge (WRS) là một loại phụ phí vận tải biển được các hãng tàu áp dụng để bù đắp cho các chi phí phát sinh và rủi ro gia tăng khi tàu phải di chuyển qua các khu vực có bất ổn địa chính trị, xung đột vũ trang hoặc nguy cơ chiến tranh.

Thay vì chỉ là một "gánh nặng tài chính", WRS được hiểu là "chi phí để duy trì sự tồn tại" của một tuyến đường hàng hải trong điều kiện rủi ro. Nó đóng vai trò là cơ chế chia sẻ trách nhiệm kinh tế giữa chủ tàu và bên thuê tàu để đảm bảo dòng chảy thương mại không bị đứt gãy.

(Đây là khải niệm do mình tự đưa ra dưa trên cơ sở của các văn bản của BIMCO để cho các bạn cái nhìn tổng thể hơn, vui lòng không sử dụng nguồn này để trích dẫn)

Lợi ích của phí rủi ro chiến tranh - War Risk Surcharge theo gốc nhìn của mình:

1. Duy trì sự liên tục của Chuỗi cung ứng (Continuity)

Nếu không có cơ chế phí WRS để bù đắp rủi ro, các hãng tàu sẽ chọn phương án an toàn nhất là đình chỉ hoàn toàn các tuyến đường đi qua vùng xung đột.

Lợi ích: Thay vì đứt gãy hoàn toàn (Zero stock), doanh nghiệp XNK vẫn có thể đưa hàng về kho, dù chi phí cao hơn. WRS đóng vai trò là "chi phí duy trì sự tồn tại" của tuyến đường.

2. Bảo đảm an toàn cho Tài sản và Thuyền viên

Phần lớn số tiền thu được từ WRS được chi trả trực tiếp cho các biện pháp an ninh tăng cường:

• Lương bổ sung (Hazardous Pay): Giữ chân thuyền viên có kinh nghiệm ở lại tàu trong những chuyến đi nguy hiểm.
• Thiết bị và lực lượng an ninh: Thuê tàu hộ tống hoặc đội phản ứng nhanh trên tàu.
• Lợi ích: Giảm thiểu tỷ lệ tổn thất hàng hóa và bảo vệ tính mạng con người – giá trị cao nhất trong vận tải.

3. Minh bạch hóa chi phí và Trách nhiệm pháp lý

Nhờ các điều khoản như VOYWAR 2013 mà Long đã nghiên cứu, WRS không phải là khoản phí "thích thì thu".

Nó giúp các bên (Chủ tàu và Người thuê tàu) có một khung pháp lý rõ ràng để đàm phán. Doanh nghiệp XNK có thể dự báo được chi phí phát sinh dựa trên thông báo của hãng tàu và tình hình thực địa, thay vì rơi vào tình trạng tranh chấp không hồi kết khi có sự cố xảy ra.

4. Cân bằng thị trường vận tải

WRS giúp lọc ra những đơn vị vận chuyển có năng lực quản trị rủi ro tốt.

Trong bối cảnh bất ổn, chỉ những hãng tàu có hệ thống bảo hiểm và quy trình an ninh chặt chẽ mới dám duy trì tuyến đường. Điều này giúp thị trường không bị hỗn loạn bởi các đơn vị nhỏ lẻ không đủ khả năng ứng phó với rủi ro, từ đó bảo vệ quyền lợi lâu dài cho chủ hàng.

KẾT LUẬN

Nhìn một cách tổng thể, Phí rủi ro chiến tranh (War Risk Surcharge - WRS) không đơn thuần là một gánh nặng tài chính phát sinh trong thời kỳ bất ổn. Đối với các doanh nghiệp XNK và đơn vị Logistics, việc hiểu đúng bản chất của WRS thông qua các khung pháp lý như CONWARTIME 2013 và VOYWAR 2013 mang lại những giá trị chiến lược quan trọng:

• Chuyển thế bị động thành chủ động: Thay vì bất ngờ trước các hóa đơn phụ phí, doanh nghiệp có thể dự báo và đưa rủi ro vào bài toán chi phí ngay từ khâu lập kế hoạch.
• Công cụ đàm phán sắc bén: Nắm vững quy tắc "48 giờ" hay công thức tính quãng đường phụ trội giúp các nhà quản trị Logistics bảo vệ quyền lợi tối đa khi làm việc với các hãng tàu.
• Sự  “bền lòng, không nản chí của” chuỗi cung ứng: WRS chính là "chi phí cơ hội" để duy trì dòng chảy hàng hóa. Trong một thế giới đầy biến động địa chính trị, việc chấp nhận một mức phí hợp lý để đổi lấy sự an toàn của tài sản và con người là một quyết định quản trị rủi ro đúng đắn.

Lời kết cho những người làm nghề: Địa chính trị là thứ chúng ta không thể kiểm soát, nhưng kiến thức về luật chơi quốc tế và khả năng phân tích tác động của các loại phụ phí như WRS chính là "vũ khí" để chúng ta đưa con tàu doanh nghiệp vượt qua sóng dữ.

Hy vọng bài phân tích này giúp các bạn có cái nhìn đa chiều và chính xác hơn về loại phí "nhạy cảm" nhưng cực kỳ quan trọng này.

Nguồn cấu thành bài viết từ nhiều nguồn khác nhau tác giả nếu không cho phép sử dụng với mục đích học tập sinh vui lòng liên hệ Thiên Long để gỡ xuống.

Nhận định trên là nhận định của mình về tình hình hiện tại không có giá trị để bổ trợ cho bất cứ bài báo cáo nào và không thể thay thế được nhận định của chuyên gia, việc đưa ra nhận định giúp cho mọi người có cái nhìn mới hơn và tổng thế hơn về vấn đề này

Bài viết được viết bởi sinh viên mọi sai sót trong nhận định của mình chắc chắn mong sẽ nhận được góp ý của các bạn. xin cảm ơn !