Hoạt động xuất nhập khẩu của chúng ta vừa xác lập một cột mốc kỷ lục với tổng kim ngạch đạt 445,12 tỷ USD (tăng 25% so với cùng kỳ năm trước). Tuy nhiên Theo Báo cáo tình hình kinh tế – xã hội tháng Năm và 5 tháng đầu năm 2025 của Cục Thống Kê, cán cân thương mại đã đảo chiều:
Câu trả lời nằm ở sự chênh lệch cán cân giữa hai khu vực kinh tế:
Chính vì khoản nhập siêu quá lớn của khu vực kinh tế trong nước đã "nuốt trọn" và vượt xa phần thặng dư của khối FDI, kéo tổng thể nền kinh tế rơi vào trạng thái nhập siêu 13,8 tỷ USD.
Có 4 nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng khối trong nước nhập siêu mạnh và kéo cán cân thương mại đi xuống:
1.Tốc độ nhập khẩu vượt xa xuất khẩu: Việc kim ngạch nhập khẩu tăng tới 30,8% (so với mức tăng 19,5% của xuất khẩu) cho thấy nhu cầu gom hàng hóa từ nước ngoài đang rất lớn.
2. Đặc thù "nhập để sản xuất": Nền kinh tế Việt Nam có tính gia công cao. Khi đơn hàng xuất khẩu quốc tế phục hồi và tăng mạnh vào giữa năm 2026, các doanh nghiệp bắt buộc phải nhập khẩu ồ ạt nguyên vật liệu, linh kiện điện tử, máy móc và thiết bị phụ tùng để phục vụ các chu kỳ sản xuất sắp tới. Việc nhập siêu ở giai đoạn này thực chất mang tín hiệu tích cực về đà phục hồi sản xuất công nghiệp, chứ không hẳn là nhập khẩu hàng tiêu dùng xa xỉ.
Nhiều người chắc đang nghĩ rằng mình đang hơi phiến diện nhưng thực chất khi có nhìn vào số liệu thì có thể thấy Nguyên vật liệu phục vụ sản xuất khi nhóm hàng tư liệu sản xuất đạt 215,99 tỷ USD (tapchikinhtetaichinh.vn,2026) chiếm gần như đa phần trong toàn bộ quy mô nhập khẩu nếu so với cùng kỳ năm 2025 chỉ ở mức 175.66 tỷ USD (tăng 22.96%), Nhưng cũng phải kể đến do giá nguyên vật liệu tăng cao vượt mức nhưng việc Tăng thất tốc ở một số nhóm ngành như bảng sau của Cục Thống Kê là một kết luận chưa đủ. Cho nên cần quan sát kỹ hơn vì giai đoạn 5 tháng đầu năm khó phản ảnh được mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Hay cần thay đổi vấn đề gì? Cần bổ sung gì?
.png)
Giá trị một số mặt hàng xuất khẩu 5 tháng đầu năm 2025. Nguồn: Cục Thống kê.
3. Sự phụ thuộc của khối nội: Doanh nghiệp trong nước hiện vẫn phụ thuộc rất nhiều vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu (như vải vóc, linh kiện, nguyên liệu nhựa, hóa chất...) để duy trì sản xuất. Khi sản lượng tăng, chi phí nhập khẩu của khối này lập tức phình to.
4. Việc Thay đổi chính sách XNK ở các nước thứ 3 cũng gây ảnh hương đáng kể cho Việt Nam như: Thuế Quan, Siết chặt XNK của Trung Quốc, Các cuộc điều tra chống bán phá giá cũng dễ khiến cho Việt Nam ảnh hướng ngắn hạn.
Nhìn chung, bức tranh nhập siêu 13,8 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm 2026 không phải là một tín hiệu hoàn toàn bi quan, mà mang đậm tính chu kỳ của một nền kinh tế định hướng xuất khẩu. Việc đẩy mạnh nhập khẩu tư liệu sản xuất ở giai đoạn này chính là bước "chạy đà" tất yếu, cung cấp nhiên liệu để cỗ máy công nghiệp tăng tốc, đón đầu làn sóng phục hồi đơn hàng toàn cầu trong nửa cuối năm.
Tuy nhiên, sự chênh lệch quá lớn về cán cân thương mại giữa khối FDI và doanh nghiệp trong nước tiếp tục phơi bày điểm yếu cốt lõi của chuỗi cung ứng nội địa. Chúng ta vẫn đang mắc kẹt ở vị trí gia công và chịu sự chi phối nặng nề bởi nguồn nguyên phụ liệu ngoại nhập. Thêm vào đó, những rủi ro địa chính trị chực chờ, sự dịch chuyển của các hàng rào thuế quan và các biện pháp siết chặt xuất nhập khẩu từ các thị trường lớn đòi hỏi một sự cẩn trọng cao độ.
Trong ngắn hạn, nhập siêu để sản xuất là một tín hiệu tích cực. Nhưng về dài hạn, bài toán đặt ra cho kinh tế Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc tối ưu hóa chi phí logistics hay quản lý rủi ro thương mại quốc tế. Để phát triển bền vững, chúng ta buộc phải đẩy nhanh quá trình tự chủ nguồn nguyên vật liệu và xây dựng mạng lưới công nghiệp hỗ trợ nội địa vững chắc. Chỉ khi đó, doanh nghiệp trong nước mới có thể bứt phá, thực sự làm chủ "sân chơi" xuất nhập khẩu thay vì chỉ đóng vai trò làm nền cho sự thăng hoa của khối FDI.
Nguồn cấu thành bài viết từ nhiều nguồn khác nhau, tác giả nếu không cho phép sử dụng với mục đích học tập sinh vui lòng liên hệ Thiên Long để gỡ xuống.
Nhận định trên là nhận định của mình về tình hình hiện tại không có giá trị để bổ trợ cho bất cứ bài báo cáo nào và không thể thay thế được nhận định của chuyên gia, việc đưa ra nhận định giúp cho mọi người có cái nhìn mới hơn và tổng thế hơn về vấn đề này.
Bài viết được viết bởi sinh viên mọi sai sót trong nhận định của mình chắc chắn có, mong sẽ nhận được góp ý của các bạn. Xin cảm ơn !
