Tin tức
Trong một xã hội nơi những điều mới mẻ liên tục được du nhập và phát triển; giữa một thời đại mà các nền tảng kiến thức chọn lọc luôn sẵn có, con người ta lại đang rẽ hướng sang một thái cực khác: "Tư duy thối não".
Đây là một dạng tư duy chưa hề có khái niệm chính thức trong từ điển hay bất kỳ sách báo nào, nhưng có lẽ cũng chẳng cần ai phải định nghĩa. Thứ tư duy "rác" này đang tự diễn biến, tự chuyển hóa và ngày càng trở nên độc hại.
Đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất chính là giới trẻ, những người đã quá quen với việc vô thức "vuốt điện thoại" để xả stress, dần dà bị cuốn vào hiệu ứng đám đông, hùa theo những điều méo mó nhưng lại “tự huyễn” hoặc và xem đó là cái đẹp.
Nhưng đối tượng giới trẻ chỉ là phần đông chứ thật sự, Thứ tư duy này hiện đang có xu hướng “lão hóa”. Khi càng ngày nhiều người ở tuổi trung niên tiếp cận được với mạng xã hội nhiều hơn, sâu hơn nên nói thứ tư duy này là căn bệnh của giới trẻ là không đúng.
Thú thật, ngay cả chính tác giả bài viết này cũng phải thừa nhận rằng đôi lúc bản thân chẳng thể hoàn toàn thoát khỏi hố đen của thứ tư duy ấy, đơn giản vì nó quá "lôi cuốn".
Sự lôi cuốn này không đến từ những giá trị học thuật hay nghệ thuật cao siêu, mà nó đánh thẳng vào điểm yếu chí mạng của con người hiện đại: sự lười biếng của bộ não. Trong một thế giới đầy rẫy áp lực, việc để tư duy "đóng băng" tạm thời và trôi dạt theo những đoạn video mười lăm giây hay vài phút dường như là một liều thuốc xả stress hoàn hảo. Thế nhưng, đằng sau sự thoải mái tức thời ấy là một ma trận được thiết kế cực kỳ tinh vi của các thuật toán số. Chúng âm thầm ghi nhận từng cú chạm, từng giây nán lại trên màn hình để liên tục nhồi nhét những nội dung giật gân, vô thưởng vô phạt, tạo ra những cú hích dopamine giả tạo khiến ta không thể rời mắt.
Chúng ta bắt đầu tự thỏa hiệp với sự hời hợt hay có thể xem là mất khả năng khó chịu với cái “ngu”. Ta dễ dàng bật cười trước một trào lưu vô nghĩa, sao chép và lặp đi lặp lại những từ “lóng” rập khuôn mà chẳng buồn bận tâm đến nguồn gốc hay tính đúng đắn của vấn đề. Sự nguy hiểm tột cùng của "tư duy thối não" không nằm ở việc nó biến ta thành kẻ ngốc ngay lập tức, mà ở cách nó ru ngủ chúng ta bằng ảo giác của sự giải trí. Khi thói quen tiêu thụ những luồng thông tin "được nhai sẵn" trở thành phản xạ, sức đề kháng của nhận thức, sự độc lập trong suy nghĩ và khả năng đào sâu phân tích sẽ dần bị bào mòn. Bạn tưởng mình đang làm chủ thiết bị, nhưng thực chất, chính vòng lặp nội dung ngắn ấy đang âm thầm tước đoạt đi khả năng tư duy phản biện của bạn.
Hãy nhìn vào cách chúng ta giao tiếp và phản ứng với thế giới xung quanh hiện nay. Những cuộc hội thoại sâu sắc dần bị thay thế bởi những câu nói "đu trend" rỗng tuếch, những biểu tượng cảm xúc vô hồn hay các đoạn meme được xào nấu lại hết lần này đến lần khác. "Tư duy thối não" đang dần tước đi vốn từ vựng nguyên bản của chúng ta, ép buộc mọi người phải nói chung một thứ ngôn ngữ "mì ăn liền" chỉ để xoa dịu nỗi sợ bị coi là "tối cổ".
Nặng nề hơn, hệ lụy của nó không chỉ bị giới hạn sau màn hình kính mà đã thực sự tràn ra ngoài đời sống. Khi một thế hệ đã quen với việc mọi vấn đề đều phải được giải quyết, tóm tắt hoặc gây cười chỉ trong vòng vài chục giây ngắn ngủi, họ đánh mất đi thứ vũ khí quan trọng nhất của sự trưởng thành: Sự kiên nhẫn.
Đọc một bài báo dài hay một cuốn sách bất chợt trở thành cực hình. Lắng nghe một quan điểm trái chiều lập tức kích hoạt cơ chế chửi rủa, công kích cá nhân thay vì phản biện bằng tư duy logic.
Và đáng sợ nhất chính là sự lên ngôi của các "chuẩn mực rác". Những hành vi lố lăng, những phát ngôn kệch cỡm, lệch chuẩn đạo đức thay vì bị xã hội đào thải thì lại được tung hô, chia sẻ rầm rộ để thu về lượt tương tác khủng. Chúng ta tự nhốt mình trong một "buồng âm vang" (echo chamber) của nền tảng số, nơi những điều độc hại dội qua dội lại cho đến khi vô thức chấp nhận đó là một phần bình thường của cuộc sống. Chúng ta tôn vinh sự nông cạn và gián tiếp “bức tử” những giá trị cốt lõi, chỉ vì một cái nhấp tay quá dễ dàng.
Có lẽ, liều thuốc giải duy nhất và cốt lõi nhất bắt đầu từ chính sự tự nhận thức. Chúng ta không thể đảo ngược sự tiến lên của công nghệ, cũng chẳng thể đập bỏ hoàn toàn những nền tảng giải trí số vốn đã bám rễ sâu vào đời sống. Nhưng chúng ta hoàn toàn có quyền định đoạt cách mình tiêu thụ thông tin.
Đã đến lúc phải học cách "nhấn phanh" trong tâm trí trước khi ngón tay vô thức lướt sang một video vô thưởng vô phạt tiếp theo. Chúng ta cần dũng cảm đối diện với sự tĩnh lặng, thậm chí là sự buồn chán của bản thân, thay vì dùng nội dung "rác" để lấp đầy những khoảng trống cảm xúc một cách tạm bợ. Việc tự nhận ra mình đang bị cuốn vào hố đen này – như chính tác giả vừa thừa nhận, chính là bước phản kháng đầu tiên để giành lại quyền kiểm soát bộ não.
Hãy để tư duy được "thở", được nhọc nhằn xử lý thông tin và được phản biện, thay vì nằm ỳ ra chờ thuật toán đút ăn từng thìa nội dung mục rỗng. Khép lại màn hình, ngẩng đầu lên, và bắt đầu suy nghĩ một cách thực sự.
Nhận định trên là nhận định của mình về tình hình hiện tại không có giá trị để bổ trợ cho bất cứ bài báo cáo nào và không thể thay thế được nhận định của chuyên gia, việc đưa ra nhận định giúp cho mọi người có cái nhìn mới hơn và tổng thế hơn về vấn đề này.
Bài viết được viết bởi sinh viên mọi sai sót trong nhận định của mình là chắc chắn có, mong sẽ nhận được góp ý của các bạn. Xin cảm ơn !
