Trong bối cảnh thương mại toàn cầu không còn là một xu hướng mà trở thành một thông lệ, một thứ không thể thiếu trong bối cảnh kinh tế thị trường quy mô toàn cầu, thì vai trò của Logistics lại càng trở nên sống còn. Việc quản trị và tối ưu hóa chi phí Logistics giờ đây không đơn thuần là bài toán cắt giảm chi phí nội bộ, mà đã trở thành "vũ khí" quyết định năng lực cạnh tranh của mọi quốc gia và doanh nghiệp. Tại Việt Nam, câu chuyện này đang diễn ra như thế nào?
KHÁI NIỆM CHI PHÍ LOGISTICS
Chí phí logistics là một chỉ số quan trọng đo lường hiệu quả hoạt động logistics của doanh nghiệp cũng như của quốc gia, qua đó đánh giá năng lực cạnh trạnh của doanh nghiệp hay quốc gia đó. Đối với quốc gia, chi phí logistics cũng thường được so sánh với GDP như một chỉ số cơ bản khi xác định mục tiêu cũng như đánh giá hoạt động logistics của quốc gia, hoặc so sánh giữa các quốc gia với nhau (Theo sách hỏi đáp về Logistics, Trần Thanh Hải, 2025)
CHI PHÍ LOGISTICS ĐƯỢC CẤU THÀNH NHƯ THẾ NÀO?
Không có một cách tính chung cho toàn thế giới, tại hoa kỳ, chi phí logistics được tính qua 3 thành tố chính là: Chí phí vận tải, Lưu kho và Quản lý (Theo sách hỏi đáp về Logistics, Trần Thanh Hải, 2025). Chi phí logistics bao gồm chi phí vận chuyển hàng hóa, bốc xếp, làm thủ tục thông quan, đóng gói, quét mã vạch, quản lý kho hàng, phân phối sản phẩm, quản lý tồn kho, xúc tiến bán hàng,…. (Theo Cục Thống kê – Bộ Tài Chính). Sau khi mình nghiên cứu và nhận ra rằng Chi phí logistics tại Việt Nam đang dựa theo Mô Hình tổng chi phí (TLC)
Công Thức cơ bản thường được áp dụng:
L = T + W + I + S + A
Trong đó:
T (Transportation Cost): Chi phí vận tải.
W (Warehousing Cost): Chi phí lưu kho.
I (Inventory Holding Cost): Chi phí tồn trữ.
S (Order Processing/Information Cost): Chi phí xử lý đơn hàng và hệ thống thông tin.
A (Administration Cost): Chi phí quản lý và các chi phí hành chính khác.
Đừng nhìn TLC như một phép cộng đơn thuần!
Sau khi nghiên cứu sâu, mình nhận ra công thức TLC thực chất là một mối quan hệ phi tuyến tính. Tại sao mình lại nói vậy? Vì trong Logistics, "thấp nhất chưa chắc đã là tốt nhất". Giữa các thành phần này luôn tồn tại sự đánh đổi (Trade-off) cực kỳ gắt gao:
Vận tải (T) vs Tồn kho (I): Nếu bạn muốn tiết kiệm tiền xe bằng cách gom thật đầy hàng mới đi (giảm T), thì hàng phải nằm chờ trong kho lâu hơn Chi phí tồn kho (I) và rủi ro lỗi thời tăng vọt. Ngược lại, muốn giao nhanh, giao nhỏ lẻ để giải phóng kho thì tiền xe lại "đội trần".
Dịch vụ khách hàng vs Tổng chi phí: Nếu bạn muốn khách hàng hài lòng 100% (giao hàng hỏa tốc, kho bãi phủ khắp nơi) thì chi phí Logistics không tăng theo đường thẳng mà sẽ tăng theo hàm mũ. Đến một ngưỡng nào đó, việc bỏ thêm tiền để tăng 1% chất lượng dịch vụ sẽ ngốn của doanh nghiệp một khoản kinh phí khổng lồ.
Bài học rút ra: Làm Logistics không phải là "ép" từng con số T, W, I xuống mức thấp nhất một cách máy móc. Người làm nghề giỏi là người biết tìm ra điểm cân bằng tối ưu để Tổng chi phí (L) là thấp nhất mà vẫn đảm bảo được dòng chảy hàng hóa.
“Nói cách khác, Logistics là một bài toán tối ưu hóa đa biến, nơi mà mọi thay đổi nhỏ ở một mắt xích đều có thể tạo ra "hiệu ứng cánh bướm" lên toàn bộ hệ thống.”
VẬY VÌ SAO CHI PHÍ LOGISTICS VIỆT NAM CAO? (THEO GÓC NHÌN CỦA BỘ CÔNG THƯƠNG)
Tại Việt Nam, chi phí logistics hiện vẫn duy trì ở mức khá cao so với mặt bằng chung thế giới. Theo các báo cáo mới nhất tính đến năm 2023, chi phí này đang chiếm khoảng 16,8% - 17%/GDP (Theo Báo cáo logistics Việt Nam, Bộ Công thương, 2024) , trong khi mức trung bình của thế giới chỉ khoảng 10-11% (Theo Báo cáo logistics Việt Nam, Bộ Công thương, 2024) và các nước phát triển như Mỹ hay Singapore thậm chí còn có thể thấp hơn.
Theo báo cáo logistics năm 2020 của bộ công thương Các yếu tố làm tăng chi phí logistics và giải pháp giảm chi phí logistics ở Việt Nam như sau:
[Mình xin phép được tổng hợp lại theo lời văn của mình nha]
Các yếu tố làm tăng chi phí Logistics:
1.Gánh nặng từ Vận tải (Thành phần chiếm tỷ trọng lớn nhất)
Vận tải đang là "túi tiền" bị thủng nặng nhất vì những lý do sau:
Quá phụ thuộc vào đường bộ: Dù mục tiêu là giảm xuống 54%, nhưng thực tế đường bộ vẫn chiếm gần 80% thị phần hàng hóa. Đáng nói là cước đường bộ đắt gấp 3,7 lần đường thủy và cao hơn nhiều so với đường sắt.
Hạ tầng "vừa yếu vừa thiếu": Tính kết nối giữa cảng biển, đường sắt và đường bộ rất kém. Cảnh tắc nghẽn tại cảng Cát Lái hay việc các KCN nằm quá xa hệ thống cảng khiến chi phí vận chuyển tăng vọt.
Phí chồng phí: Trong cơ cấu chi phí đường bộ, xăng dầu chiếm 30-35%, phí BOT chiếm 10-15%. Đặc biệt, chi phí phi chính thức (ngoài luồng) vẫn xấp xỉ 5% và còn cao hơn do tải trọng giới hạn thấp, buộc doanh nghiệp phải "lách luật".
Vận tải thủy & đường sắt bị bỏ ngỏ: Đường sắt chủ yếu chở khách, hạ tầng lạc hậu; đường thủy thì phụ thuộc luồng lạch, cảng bãi thô sơ. Thậm chí, chi phí bốc dỡ tại hai đầu của đường thủy chiếm tới 35-40% tổng chi phí trọn gói, làm mất đi lợi thế giá rẻ.
2. Chi phí lưu kho: Manh mún và thiếu công nghệ
Hệ thống kho bãi rời rạc: Thiếu các trung tâm logistics tầm cỡ quốc gia, quốc tế tại các vùng kinh tế trọng điểm. Các kho bãi hiện có quy mô nhỏ, chủ yếu phục vụ nội bộ hoặc phạm vi hẹp.
Công nghệ lạc hậu: Thiết bị bốc dỡ cũ kỹ làm chậm quy trình và dễ hỏng hàng. Đặc biệt, hệ thống kho lạnh đang phải chịu áp lực lớn từ giá điện cao, đẩy giá thành lưu kho lên mức ngất ngưởng.
3. Chi phí hành chính: "Hành" là chính
Pháp lý chồng chéo: Quy định nằm rải rác ở hàng loạt Bộ luật khác nhau, gây khó khăn cho việc thực thi.
Nghẽn ở khâu kiểm tra chuyên ngành: Trong tổng thời gian thông quan, cơ quan Hải quan chỉ chiếm 28%, còn lại 72% thời gian nằm ở khâu kiểm tra chuyên ngành của các Bộ, ngành khác. Sự thiếu phối hợp này khiến doanh nghiệp phải chờ đợi mòn mỏi, kéo theo "chi phí ngoài luồng" để đẩy nhanh tiến độ.
4. Năng lực doanh nghiệp: "Nhỏ, yếu và thiếu liên kết"
Tư duy "tự cung tự cấp": Doanh nghiệp sản xuất chưa mặn mà với thuê ngoài (3PL), dẫn đến quản lý rời rạc giữa sản xuất, tồn kho và vận tải.
Doanh nghiệp Logistics nội địa đuối sức: 90% có vốn dưới 10 tỷ đồng. Vì nhỏ nên thiếu vốn đầu tư công nghệ tích hợp (mới chỉ 40% có ứng dụng công nghệ đơn lẻ).
Hiệu suất kém: Do thiếu thông tin và liên kết, tỷ lệ xe chạy rỗng một chiều lên tới 70-75%, gây lãng phí nguồn lực khủng khiếp.
Các Giải pháp chính:
1. Cải cách Vận tải (Thành phần chi phí lớn nhất)
Giảm phụ thuộc đường bộ: Chuyển dịch thị phần từ đường bộ (hiện chiếm 80%) sang đường thủy và đường sắt để tận dụng ưu thế giá rẻ (đường bộ cao gấp 3.7 lần đường thủy).
Minh bạch hóa chi phí: Cắt giảm các chi phí phi chính thức và phí BOT (đang chiếm khoảng 15-20% tổng chi phí vận tải).
Đồng bộ hạ tầng: Xây dựng các trung tâm logistics cấp quốc gia và quốc tế; xóa bỏ các điểm nghẽn tại cảng biển (Cát Lái) và tăng tĩnh không cầu cho vận tải thủy.
2. Hiện đại hóa Kho bãi & Chuỗi cung ứng
Mở rộng quy mô: Phát triển các kho bãi tập trung phục vụ theo vùng kinh tế thay vì các trung tâm nhỏ lẻ, manh mún.
Đầu tư công nghệ: Thay thế thiết bị bốc dỡ lạc hậu và tối ưu hóa chi phí điện năng cho hệ thống kho lạnh.
3. Đơn giản hóa Thủ tục Hành chính
Rút ngắn thời gian thông quan: Phối hợp liên ngành để giảm tỷ lệ 72% thời gian chờ đợi do kiểm tra chuyên ngành.
Thống nhất pháp lý: Tập trung các quy định logistics đang phân tán vào một hệ thống nhất quán để doanh nghiệp dễ thực thi.
4. Nâng cao năng lực Doanh nghiệp
Tăng quy mô vốn: Hỗ trợ 90% doanh nghiệp logistics nhỏ lẻ (vốn <10 tỷ) liên kết và lớn mạnh.
Chuyên nghiệp hóa nhân sự: Đào tạo nguồn nhân lực bài bản và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tích hợp (thay vì các phần mềm đơn lẻ).
Tối ưu hiệu suất: Giảm tỷ lệ xe chạy rỗng chiều về (hiện ở mức 70-75%) thông qua việc kết nối nguồn hàng thông minh
CHI PHÍ LOGISTICS Ở VIỆT NAM CAO CÒN VÌ CHI PHÍ ẨN (GÓC NHÌN CỦA MÌNH)
Bên cạnh những con số thống kê, mình cho rằng chi phí Logistics Việt Nam cao còn do những khoản "không tên”:
Chi phí cơ hội bị bỏ lỡ: Vốn kẹt trong đống hàng tồn kho do vận chuyển chậm, hàng hóa hư hỏng do hạ tầng kho lạnh chưa chuẩn. Khoản này không nằm trong hóa đơn nhưng lại nằm trong bảng lỗ của doanh nghiệp.
Chi phí "bôi trơn" và phí phi chính thức: Những khoản chi dọc đường để "nhanh việc" vẫn còn là một thực trạng đau đầu, làm méo mó tổng chi phí thực tế.
Sự thiếu tin cậy của chuỗi cung ứng: Vì hay tắc đường, hay chậm chuyến, doanh nghiệp buộc phải duy trì mức tồn kho an toàn (Safety Stock) cao hơn mức cần thiết. Đây là "chi phí chết" cực lớn.
CHI PHÍ LOGISTICS TRONG DOANH NGHIỆP
“Theo Kết quả khảo sát với 273 doanh nghiệp sản xuất và thương mại về chi phí logistics hiện nay mà doanh nghiệp phải chi trả để sản xuất và cung cấp hàng hoá, thì tỷ trọng chi phí dành cho hoạt động logistics trong chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đã có xu hướng giảm dần. 23,1% doanh nghiệp được khảo sát cho rằng, chi phí logistics chỉ chiếm khoảng 0% - 5% tổng chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; 21,2% doanh nghiệp được khảo sát cho rằng, chi phí logistics chỉ chiếm khoảng 5% -10% tổng chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; 32,6% doanh nghiệp được khảo sát cho rằng, chi phí logistics chiếm khoảng 10% -15% tổng chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; 16,6% doanh nghiệp được khảo sát cho rằng, chi phí logistics chỉ chiếm khoảng 15% - 20% tổng chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; 6,6% doanh nghiệp có chi phí logistics trên 20%. Như vậy có khoảng 76,9% doanh nghiệp có mức chi phí logistics dưới 15%. Đây là con số có dấu hiệu đáng mừng về giảm thiểu các chi phí lãng phí trong hoạt động logistics và tăng tính tối ưu của hoạt động logistics mà các doanh nghiệp đang thực hiện trong năm 2023. Điều này cũng chứng tỏ sự đóng góp của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp sản xuất và thương mại thông qua việc tối ưu chi phí logistics.” (Theo Báo cáo logistics Việt Nam, Bộ Công thương, 2024)
KẾT LUẬN: LOGISTICS KHÔNG CHỈ LÀ BÀI TOÁN CHI PHÍ, MÀ LÀ CUỘC ĐUA VỀ CHIẾN LƯỢC
Nhìn lại toàn bộ bức tranh về chi phí Logistics tại Việt Nam, có ba điều mà mình muốn đúc kết lại:
Thứ nhất: Chi phí Logistics không phải là một con số tĩnh. Nó là một hệ sinh thái phi tuyến tính, nơi mà sự đánh đổi giữa vận tải, kho bãi và tồn kho đòi hỏi người quản trị phải có một cái đầu lạnh và tư duy tối ưu hóa không ngừng.
Thứ hai: "Phần chìm" của tảng băng – tức là các chi phí ẩn và sự thiếu đồng bộ về hạ tầng – mới chính là rào cản thực sự khiến con số 17% GDP của Việt Nam vẫn còn cao. Để giải quyết bài toán này, không chỉ cần nỗ lực từ phía Nhà nước mà còn cần sự "thức tỉnh" của chính doanh nghiệp trong việc minh bạch hóa và số hóa chuỗi cung ứng.
Thứ ba: Những tín hiệu lạc quan từ khảo sát doanh nghiệp năm 2023 cho thấy chúng ta đang đi đúng hướng. Khi chi phí Logistics giảm, năng lực cạnh tranh tăng lên, đó là lúc hàng hóa Việt Nam thực sự có tiếng nói trên thị trường quốc tế.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trần Thanh Hải (2025), Sách Hỏi đáp về Logistics, Nhà xuất bản Công Thương.
Bộ Công Thương (2024), Báo cáo Logistics Việt Nam 2024, NXB Công Thương.
Bộ Công Thương (2020), Báo cáo Logistics Việt Nam 2020.
Cục Thống kê – Bộ Tài chính, Quy định và phân loại các thành phần chi phí logistics trong doanh nghiệp.
Nguồn cấu thành bài viết từ nhiều nguồn khác nhau tác giả nếu không cho phép sử dụng với mục đích học tập sinh vui lòng liên hệ Thiên Long để gỡ xuống.
Nhận định trên là nhận định của mình về tình hình hiện tại không có giá trị để bổ trợ cho bất cứ bài báo cáo nào và không thể thay thế được nhận định của chuyên gia, việc đưa ra nhận định giúp cho mọi người có cái nhìn mới hơn và tổng thế hơn về vấn đề này
Bài viết được viết bởi sinh viên mọi sai sót trong nhận định của mình chắc chắn mong sẽ nhận được góp ý của các bạn. xin cảm ơn !
