Tin tức
Chúng ta thường xuyên nghe đi nghe lại một điệp khúc quen thuộc trong giới sinh viên và cả những người mới đi làm: "Học ở trường toàn lý thuyết suông, thực hành quá ít, ra đời chả áp dụng được gì!". Nhưng sự thật là, chẳng có cái nào gọi là lý thuyết quá nhiều hay thực hành quá ít cả. Mấu chốt của sự bế tắc này nằm ở một lỗ hổng lớn: Sự vắng mặt của Tư duy Kinh tế - Xã hội.
Thay vì coi Lý thuyết và Thực hành là hai đường thẳng song song, hãy thử đặt chúng lên bàn cân của sự tối ưu hóa nguồn lực. Bạn sẽ thấy, chúng là một vòng lặp cộng sinh hoàn hảo.
Nhiều người cộp mác lý thuyết là những thứ sáo rỗng nằm gọn trong giáo trình. Nhưng thực tế, không có một định lý kinh tế hay một bộ quy tắc nào tự nhiên rơi từ trên trời xuống.
Hãy lấy ví dụ về Incoterms trong ngành Logistics. Hàng tá các điều khoản, luật lệ đan chéo nhau không phải được sinh ra để làm khó người học. Đó là kết quả của hàng trăm năm con người giao thương, va đập thực tế, tranh chấp, mất hàng, đền tiền... rồi mới đúc rút lại thành luật chơi chung.
Việc học lý thuyết, bản chất chính là cách con người tối ưu hóa chi phí cơ hội. Chúng ta "đóng gói" mồ hôi, nước mắt và tiền bạc của những thế hệ đi trước thành sách vở để thế hệ sau không phải dẫm lại vào những sai lầm đắt giá đó. Nếu từ chối lý thuyết, bạn đang chọn cách tự mình trả giá lại từ đầu.
Một người nhảy vào làm việc mà không có nền tảng lý thuyết thì chỉ làm theo quán tính. Bạn có thể là một thợ lành nghề, thấy người ta khai báo hải quan thế nào thì copy y chang, nhưng bạn sẽ không bao giờ hiểu được tại sao phải làm thế.
Khi bạn nắm lý thuyết, việc thực hành trở nên có hệ thống. Nó không dừng lại ở việc "hoàn thành công việc", mà là kiểm chứng các giả thuyết. Lý thuyết cho bạn một bộ khung, và thực hành là nơi bạn tinh chỉnh bộ khung đó cho phù hợp với nguồn lực thực tế về tiền bạc, thời gian và con người.
Tư duy Kinh tế - Xã hội chính là lăng kính để bạn kết nối hai đầu cầu Lý thuyết và Thực hành. Nó là cái đầu lạnh luôn tự đặt câu hỏi:
Khi có tư duy này, kiến thức tự động kết nối với thực tiễn. Học về quản trị rủi ro không phải để thi, mà để biết rằng một giờ ngồi tính toán rủi ro trên giấy có thể cứu vãn hàng trăm giờ khắc phục sự cố ngoài cảng.
Nghe có vẻ vô lý và đi ngược lại với mọi lời phàn nàn hiện nay, nhưng nếu nhìn bằng lăng kính hệ thống, đây là một sự thật phũ phàng. Rất nhiều thứ chúng ta đang học ở đại học hiện nay thực chất không phải là "lý thuyết", mà là những hướng dẫn thực hành trên giấy bị lỗi thời.
Thay vì dạy "Tại sao" (Why) - tức là bản chất gốc rễ của lý thuyết, hệ thống lại sa đà vào việc dạy "Cái gì" (What) và "Như thế nào" (How) theo dạng rập khuôn.
Dạy sinh viên cách điền một tờ khai hải quan, cách bấm máy tính một bài toán vận tải, hay học thuộc lòng các bước làm chứng từ... Đó bản chất là "thực hành", nhưng là một kiểu thực hành cơ học, máy móc. Khi quy định pháp luật thay đổi, hoặc phần mềm nghiệp vụ cập nhật phiên bản mới, mớ kiến thức "thực hành" đó lập tức trở thành rác.
Lý thuyết đúng nghĩa - thứ dạy về quy luật vận động, về phân bổ lợi ích xã hội, về sự dịch chuyển dòng vốn - lại đang bị xem nhẹ hoặc dạy qua loa. Hậu quả là chúng ta đang đào tạo ra hàng loạt những "người thợ" mang mác cử nhân: rất giỏi làm theo mẫu, nhưng hoàn toàn tê liệt khi thị trường đòi hỏi một hệ thống giải pháp mới.
Sự đứt gãy giữa lý thuyết và thực hành không nằm ở chương trình đào tạo, mà nằm ở góc nhìn của người tiếp nhận. Nếu chỉ có lý thuyết, ta rơi vào "lạm phát tri thức". Nếu chỉ cắm đầu thực hành, ta kẹt ở "giới hạn năng suất".
Đừng chờ đợi ai đó dâng tận miệng một môi trường hoàn hảo có đủ cả hai. Hãy tự trang bị cho mình Tư duy Kinh tế để tự thiết lập sự cộng sinh đó. Vì suy cho cùng, khả năng tự chuyển hóa những gì mình Biết thành những gì mình Làm mới là tài sản thực sự của mỗi người.
Nhận định trên là nhận định của mình về tình hình hiện tại không có giá trị để bổ trợ cho bất cứ bài báo cáo nào và không thể thay thế được nhận định của chuyên gia, việc đưa ra nhận định giúp cho mọi người có cái nhìn mới hơn và tổng thế hơn về vấn đề này.
Bài viết được viết bởi sinh viên mọi sai sót trong nhận định của mình là chắc chắn có, mong sẽ nhận được góp ý của các bạn. Xin cảm ơn !
